Importance of tree essay in Punjabi 2025

Importance of tree essay in Punjabi

rukha di mahatta lekh

ਰੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਹ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨੀ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਤਰੱਕੀ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ – ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਲਾਭ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖੇ ਹਰ ਪਲ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਲਾਭਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸੋਕ ਕੇ ਆਕਸੀਜਨ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਰੁੱਖ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਸੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੀਟਰ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਰੁੱਖ ਮੌਜੂਦ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਵਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੋ ਜਾਏਗੀ ਅਤੇ ਜੀਵ ਚੱਕਰ ਠੱਪ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਰੁੱਖਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਗਰਮੀ ਘਟਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੁ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਦੂਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਲਾਭ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਲ-ਚਕਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਬਾਂਧ ਕੇ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਕਟਾਅ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜੇ ਰੁੱਖ ਨਾ ਹੋਣ ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿੱਟੀ ਬਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ (ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ) ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਆਫਤਾਂ ਵੱਧਣ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਰੁੱਖ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਨੂੰ ਭਰਪੂਰ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੁੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਵਰਖਾ ਵੀ ਸਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵੀ ਫਲਦੀ-ਫੁਲਦੀ ਹੈ।

ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਤੀਜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੱਕੜ, ਫਲ, ਛਾਲ, ਦਵਾਈਆਂ, ਇੰਧਨ, ਰਬਰ, ਗੰਦਾ-ਗੁੜ੍ਹਾ, ਤੇਲ ਆਦਿ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਬ, ਜਾਮੁਨ, ਲੀਚੀ, ਸੇਬ, ਨਿੰਬੂ, ਖਜੂਰ ਵਰਗੇ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਖੁਰਾਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨੀਮ, ਬੇਰ, ਆਵਲਾ, ਗਿੱਲੋਏ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ ਜੋ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ। ਸ਼ੇਸ਼ਮ, ਸਾਗਵਾਨ ਤੇ ਚੀੜ ਵਰਗੇ ਰੁੱਖ ਲੱਕੜ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਘਰ, ਫਰਨੀਚਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰੁੱਖ ਸਿਰਫ ਸਾਡੀ ਭੌਤਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲਈ ਹੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਜਦੋਂ ਹਰਿਆਵਲੀ ਵਿੱਚ ਟਹਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਦਿਮਾਗ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਣਾਅ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਾਰਕਾਂ, ਬਾਗਾਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਈਂਸ ਨੇ ਵੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਆਵਲੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਤੰਦਰੁਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪੰਛੀਆਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਕੀਟ-ਪਤੰਗਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਯੋਗਦਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਰੁੱਖ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਤਬਾਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਦੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਭੁੱਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਧਦੀ ਉਦਯੋਗਿਕਤਾ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ਕਰਕੇ ਰੁੱਖ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਗਰਮੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਬਾੜਾਂ, ਸੁੱਕਾ ਪੈਣਾ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਜੰਗਲ ਖਤਮ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਖਤਰੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕ ਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਖਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਾਡਾ ਫਰਜ ਹੈ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕਦਮ ਚੁੱਕੀਏ। ਸਾਨੂੰ ‘ਇੱਕ ਘਰ – ਇੱਕ ਰੁੱਖ’ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰੁੱਖ ਜੋ ਸਥਾਨਕ ਮੌਸਮ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹਨ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਲਾਗੂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ ‘ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਫੈਲਾਣੀ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਰੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਟਹਿੱਲੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੌਦੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਪਰਿਆਵਰਨ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹਨ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਾਂਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਾਂਗੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਰੁੱਖ ਲਗਾਵਾਂਗੇ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ ਸੁਨਹਿਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਰੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਟਣ ਤੋਂ ਬਚਾਓ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਰੁੱਖ ਲਗਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਓ।