Mansik Rog auratan which Jyada Kyon Paye Jande hun 2026

mansik Rog auratan which Jyada Kyon Paye Jaate Hain

ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਕਿਉਂ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?

ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਅਧੂਰਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਦੇ ਬਿਨਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦਾ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਅਤੇ ਤਜਰਬਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਸਮਾਜਿਕ, ਜੈਵਿਕ, ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਕਾਰਨ ਹਨ।

1. ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਲਾਦ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਘਰ ਸੰਭਾਲਣਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼, ਪਤੀ ਅਤੇ ਸਸੁਰਾਲ ਦੀ ਸੰਭਾਲ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਕਸਰ ਔਰਤ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੰਨ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਨੌਕਰੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ “ਦੋਹਰੀ ਭੂਮਿਕਾ” ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦਬਾਅ ਤਣਾਅ (Stress), ਚਿੰਤਾ (Anxiety) ਅਤੇ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।

2. ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ

ਅਕਸਰ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣਾ ਦਰਦ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਂਦੀਆਂ। ਸਮਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ “ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ” ਬਣਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। “ਚੁੱਪ ਰਹੋ”, “ਸਬਰ ਕਰੋ”, “ਘਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੈ”—ਇਹ ਵਾਕ ਔਰਤਾਂ ਅਕਸਰ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

3. ਜੈਵਿਕ ਅਤੇ ਹਾਰਮੋਨਲ ਕਾਰਨ

ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨਲ ਬਦਲਾਅ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਹਾਵਾਰੀ, ਗਰਭਾਵਸਥਾ, ਡਿਲਿਵਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੀਨੋਪਾਜ਼—ਇਹ ਸਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੋਸਟਪਾਰਟਮ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਮੂਡ ਸਵਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਦੌਰੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

4. ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਦਬਾਉ

ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਹੋਵੇ, ਮਾਨਸਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਾਵਨਾਤਮਕ। ਤਾਣੇ, ਧਮਕੀਆਂ, ਅਣਗਹਿਲੀ ਅਤੇ ਹਕੂਮਤ ਵਾਲਾ ਵਿਵਹਾਰ ਔਰਤ ਦੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ, ਡਰ ਅਤੇ ਆਤਮਹਤਿਆ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

5. ਆਰਥਿਕ ਨਿਰਭਰਤਾ

ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ਖੁਦ ਕਰਨ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਘੁਟਨ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਅਕਸਰ ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਕੰਮ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਭੇਦਭਾਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

6. ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਕਮੀ

ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਨੂੰ “ਕਮਜ਼ੋਰੀ” ਜਾਂ “ਪਾਗਲਪਨ” ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਡਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਡਰ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਗ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

7. ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ

ਘਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਨਾ ਮਿਲਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਨਾ ਕੱਢ ਪਾਉਣਾ ਵੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

8. ਹੱਲ ਅਤੇ ਉਪਾਅ

ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਿਯੋਗ, ਸਮਾਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ, ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਮਦਦ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਯੋਗਾ, ਧਿਆਨ, ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਮਾਂ ਕੱਢਣਾ ਵੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ।

ਨਤੀਜਾ

ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਔਰਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੇਹੱਦ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਜੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਮਾਜ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਕਮੀ ਲਿਆਂਦੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਔਰਤ ਹੀ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।